Wegwijs in de sjoel

Het bloeiende Joodse leven concentreerde zich rondom een druk bezochte synagoge. Oude mensen in Borculo weten nog dat je er vaak de lichten zag branden. Gelukkig zijn enkele foto’s van de Borculose sjoel bewaard gebleven. Een beeld waarop je ziet hoe de synagoge aan de Weverstraat er indertijd heeft uitgezien en een foto van het prachtige interieur. 

img 2016 PROBUS Weverstraat 1905 scan HGG 105   632

 

interieur synagoge


Veel is verloren gegaan. Eigenlijk zijn alleen de Thorarollen gered. Ze hebben na de oorlog hun weg gevonden naar andere synagogen. Zo wordt zelfs in Jeruzalem nog uit één van de Borculose boekrollen gelezen.

Wat is een synagoge? Wij willen het antwoord op die vraag zoeken aan de hand van deze wegwijzer die ons een rondleiding geeft door de in 2008 gerestaureerde synagoge. Een synagoge is een plaats waar de Joodse gemeenschap bijeen komt en die gericht staat op het oosten. Daar komt de zon op. Daar ligt ergens in de verte Jeruzalem - het denkbeeldige centrum van het ware leven. Naar de synagoge gaan helpt je om je leven te richten op dat centrum.

PC140307

Nu schijnt de zon niet altijd en Jeruzalem is heel ver weg. Daarom zijn er - om desondanks je weg in het leven te vinden - leefregels. Die vindt het jodendom in de vijf Boeken van Mozes. Die gaan over wat God voor ogen stond toen Hij hemel en aarde schiep en ze gaan over de bevrijding uit Egypte en de weg naar het Beloofde Land.

Bima Synagoge Enschede

Middenin de synagoge is een vierkante ruimte afgebakend. Die ruimte wordt de bima genoemd. Dat is een verhoging middenin de synagoge met een lessenaar. Daar wordt op sabbat uit de Heilige Schrift gelezen en leidt de voorzanger de dienst. In de synagoge van Enschede kun je zien hoe zo’n bima er uit ziet. Je kunt in de vloer nog de omtrekken zien van de bima. Een dunne rand van messing geeft dat aan.

PC140309

In de synagoge worden ook de vele feesten gevierd die het jodendom rijk is. Die feesten gaan veelal over bijzondere momenten uit de geschiedenis van het jodendom. Zoals het Paasfeest. Daarnaast is er de Grote Verzoendag en ook het Feest van de Vreugde der Wet. Dan wordt de bima met bloemen versierd.

PC140235

De kast met de Thorarollen heeft zich bevonden onder het naar voren stekende element in het plafond aan de oostzijde. Zo’n kast wordt de Heilige Arke genoemd en wordt aan het zicht onttrokken door een prachtig versierd voorhangsel. De Joodse gemeente van Borculo heeft in de oorlog de boekrollen veilig kunnen stellen vóór de nationaal-socialisten de synagoge in 1941 in brand staken. Bovenop de Heilige Arke waren de Stenen Tafelen te zien. Tafelen van steen - het verhaal gaat immers dat Mozes van God zelf de leefregels in steen gehouwen ontvangen heeft.

PC140254

Op diezelfde oostmuur is een klein deel van de wand ruw en onbewerkt gebleven. Dat is bewust gedaan. De ruwe steen herinnert aan de vernietiging van de tempel in Jeruzalem. Maar het is meer. Het jodendom laat een stukje van het bouwwerk onvoltooid. In afwachting van de Messias. Zolang de Messias niet gekomen is, staat het leven in het teken van het onvoltooide. Dat geldt voor een gebouw van steen. Dat geldt ook van het gebouw van onze gedachten. Het ruwe stukje muur zegt dat een mens nooit raakt uitgeleerd. Totdat de Messias komt.

PC140289

Op verschillende plekken aan het plafond van de synagoge is de Davidsster te zien. Het verhaal gaat dat koning David een groot lieddichter was. Die liederen zijn bewaard in de Heilige Schrift en worden Psalmen genoemd. Ook in Borculo hebben uit de mond van de voorzanger week in week uit de Psalmen van David geklonken.

PC140280

In een orthodoxe synagoge zitten mannen en vrouwen apart. Zo zaten de vrouwen in Borculo op de vrouwengalerij. Velen vinden dat maar vreemd. Alsof de vrouw in het jodendom een minderwaardige positie heeft. Niets is minder waar. Het huiselijk leven van orthodox levende Joden is één en al godsdienst. Men denke slechts aan de kosjere keuken. De vrouw is het die dat leven draagt en het met haar toewijding vorm geeft en sfeer. Daarom laten de vrouwen het werk in de synagoge aan de mannen over en zorgen dat thuis de kaarsen branden als zij op sabbatavond huiswaarts keren.

 

PC140238 PC140242 PC140246