Historie van de Borculose Sjoel

De Joodse gemeenschap van Borculo is in de loop van de negentiende eeuw zo groot geworden dat er een nieuwe synagoge moet komen in plaats van de eerste die in 1840 was gebouwd. De architect J. te Veldhuis krijgt de opdracht. In 1877 is het zo ver. De nieuwe sjoel wordt ingewijd. Dat niet alleen. Achter de synagoge is tevens een mikwe gebouwd en ernaast de Joodse school. Het is een mooi complex na aan het hart gelegen van Borculo even terzijde van de oude veemarkt. 

interieur synagoge
Interieur van de synagoge te Borculo

De inrichting van de synagoge wordt door twee elementen bepaald.Enerzijds is daar de Heilige Ark - de Aron Hakodesj - opgesteld aan de oostelijke wand. In de ark bevinden zich de in mantels geklede Thorarollen getooid met zilveren sierschilden en torens. Boven de ark brandt het eeuwig licht - Ner Tamid - dat dag en nacht blijft branden en de zevenarmige kandelaar van de verwoeste tempel in herinnering brengt. Anderzijds is daar de Biema - een klein podium middenin de ruimte van waaruit de dienst wordt geleid en waar de Thora gelezen wordt.

Een synagoge kent drie functies :

   Het is een huis van samenkomst - een Beth haKnesset.
   Het is een huis van studie - een Beth haMidrasj.
   Het is een huis van gebed - een Beth haTefilla.

Naast de synagoge bevond zich de Joodse school oftewel het cheider. Na schooltijd gingen de Joodse kinderen naar de Joodse school. Louis van de Kamp schrijft dat er drie klassen waren met in elke klas vijftien tot twintig leerlingen. Jongens en meisjes. Eén van die leerlingen was een jongen uit Neede. Zoon van een Needse slager. Ooit zou hij bekend worden als de schrijver van het prachtige boek over het Joodse leven Joodse riten en symbolen. Rabbijn Simon Philip de Vries 1870 - 1944. Hij schreef het volgende over het cheider in Borculo.

  “Als meester Schaap mij niet had aangemoedigd,
zou ik achter de koeien gekomen zijn en veehandelaar geworden zijn.”

 

img 2014 oude Joodse school  HGG 101  192 2841 404 625
Joodse school kort na de cycloon Rabbijn Simon Philip de Vries
img 2016 PROBUS Weverstraat 1905 scan HGG 105   632
De synagoge aan de Weverstraat

De cycloon van Borculo in het jaar 1925 heeft de synagoge gespaard maar de school was totaal vernield. Er is daarna een nieuwe Joodse school gebouwd met een onderwijzerswoning ernaast aan de Korte Wal. In juli 1941 heeft een tiental aanhangers van de NSDAP in overleg met de plaatselijke Ortskommandant en met Duitse hulp de synagoge in brand gestoken. De voorzanger Louis Meijer werd gewaarschuwd en heeft met zijn dochter de Thorarollen en wat zilverwerk in veiligheid kunnen brengen.Na de oorlog was de Joodse gemeenschap van Borculo te klein geworden om de restauratie van de sjoel te betalen. Dus werd de synagoge verkocht. In de oorlogsjaren was de school aan de Korte Wal inmiddels reeds als synagoge in gebruik genomen. Na de oorlog is die situatie voortgezet tot in de zeventiger jaren.Het mikwe is na de oorlog – terwijl de synagoge was vernield – opnieuw in gebruik genomen totdat in de loop van de zeventiger jaren de Joodse gemeente van Borculo werd opgeheven. De synagoge aan de Weverstraat werd na de oorlog verkocht en heeft sindsdien verschillende eigenaars gehad totdat in 2002 de stichting eigenaar werd. In 2008 is de restauratie van de synagoge en het mikwe tenslotte voltooid.

  Het mikwe bevindt zich achter de synagoge– het Joodse badhuis.
In de rubriek over het Joodse leven kunt u meer vinden over de betekenis en het gebruik
van het mikwe.